Prawo podatkowe

I. PLANOWANIE PODATKOWE I OPTYMALIZACJA PODATKOWA: PRAWO DO ZAPLANOWANIA SPOSOBU DZIAŁANIA I WYBORU NAJKORZYSTNIEJSZEJ ŚCIEŻKI POSTĘPOWANIA (MOŻLIWIE NAJMNIEJSZEGO OBCIĄŻENIA PODATKOWEGO) SPOŚRÓD INNYCH OKREŚLONYCH PRZEZ PRAWO

1. Planowanie podatkowe

Planowanie podatkowe polega na dozwolonym wyborze zgodnego z prawem działania, spośród innych możliwych sposobów działania, w celu uzyskania redukcji obciążeń podatkowych. Zaplanowane dokonanie wyboru ma zatem na celu uzyskanie efektu optymalizacji podatkowej polegającego na uzyskaniu zamierzonych celów przy jednocześnie zapewnieniu możliwie najniższego obciążenia podatkowego. System prawno-podatkowy pozwala na wiele dopuszczalnych rozwiązań zgodnego z prawem wpływania przez podatnika na jego sytuację prawno-podatkową oraz na zgodne z prawem kształtowanie obciążeń podatkowych.


Założony przez podatnika cel gospodarczy może być osiągnięty poprzez różne sposoby działania, przez zastosowanie różnych rozwiązań prawnych. Podatnik posiada swobodę działania i wybór zachowania spośród innych zachowań, w ramach obowiązującego systemu podatkowego (czy szerzej systemu prawnego). O ile działając zgodnie z prawem podatnik ma możliwość osiągnięcia założonego celu po zastosowaniu różnych dróg dojścia do tego celu, to podatnik ma prawo wyboru najkorzystniejszej ścieżki dojścia do celu - najkorzystniejszej ścieżki powodującej zgodne z prawem zredukowanie obciążeń podatkowych związanych z osiągnięciem celu. Jednocześnie, z uwagi na powyższe, organy podatkowe nie mogą kwestionować zgodnego z prawem wyboru przez podatnika ścieżki najkorzystniejszej dla podatnika, zaś mniej korzystnej z punktu widzenia fiskusa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10.07.1996 r. stwierdził, że „żaden przepis prawa podatkowego, ani orzecznictwo, ani też doktryna prawa nie zabraniają podatnikowi wyboru takiego rozwiązania zgodnego z prawem i rzeczywistości, które byłoby dla niego – przy podejmowaniu decyzji gospodarczych – bardziej korzystne na gruncie prawa podatkowego. Wybór drogi najłagodniej opodatkowanej jest wolnym wyborem każdego podatnika i nie może podlegać kontroli organów podatkowych.”.


2. Optymalizacja podatkowa: wybór najkorzystniejszego rozwiązania i możliwie najmniejszego obciążenia podatkowego

Optymalizacja podatkowa jest zgodnym z prawem działaniem polegającym na dozwolonej prawnie redukcji obciążeń podatkowych (zgodne z prawem tzw. unikanie opodatkowania).  


Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11.05.2004 r. (sygn. akt K 4/03) powierdził, że w konstytucyjnie chronionej sferze praw podatnika znajduje się także wolność korzystania z różnych metod optymalizacji podatkowej. 

"Wykładnia konstytucyjnego obowiązku ponoszenia podatków określonych w ustawie, nie może prowadzić do stwierdzenia, iż w jego zakresie mieści się norma prawna nakazująca podatnikowi uiszczanie podatku w maksymalnej – określonej w ustawie – wysokości (...). Konstytucyjnoprawny status podatnika, kształtującego swoją sytuację przez podejmowanie legalnych działań zmierzających do uniknięcia opodatkowania, wyznaczany jest przede wszystkim treścią art.2 w zw. z art.217 Konstytucji i wynikającym z tych przepisów wymogiem należytej określoności ustawowo określonych elementów zobowiązania podatkowego. Nie ma natomiast żadnych podstaw do przyjmowania zasady, w myśl której podatnik winien zawsze regulować swoje stosunki cywilnoprawne w sposób najbardziej korzystny z punktu widzenia interesów fiskalnych państwa.


W omówieniu do wskazanego wyroku Trybunał Konstytucyjny sformułował następującą tezę:

"Konstytucyjny obowiązek ponoszenia podatków określonych w ustawie (art.84) nie oznacza nakazu uiszczania przez podatnika podatku w maksymalnej wysokości ani zakazu korzystania przez podatnika z różnych legalnych metod optymalizacji podatkowej. Istnieje zasadnicza różnica między bezprawnym uchylaniem się od opodatkowania, stanowiącym naruszenie norm prawnych, a unikaniem opodatkowania przez dokonywanie w tym celu zgodnych z prawem czynności prawnych."


Optymalizację należy odróżnić od zachowań niezgodnych z prawem (określanych mianem uchylania się od opodatkowania), a więc bezprawnych zachowań, które  polegają na niepłaceniu podatków mimo wystąpienia zdarzeń, z którymi prawo podatkowe wiąże określone skutki prawno-podatkowe.


II. INTERPRETACJA INDYWIDUALNA (PODATKOWA)

Wniosek o interpretację

Interpretacja indywidualna (podatkowa) jest aktem wydawanym na wniosek o wyjaśnienie przepisów prawa podatkowego. Wniosek o interpretację indywidualną może dotyczyć zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych.


We wniosku o wydanie interpretacji wnioskodawca obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. 


Organ wydający interpretację indywidualną

Interpretację indywidualną wydaje Dyrektor Izby Skarbowej działając z upoważnienia Ministra Finansów. Wspomnieć należy, że stosownie do swojej właściwości interpretacje indywidualne może wydawać także wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa. Dotyczy to zwłaszcza podatków i opłat lokalnych.


Interpretacja indywidualna

Interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy, zwykle wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.


Termin wydania interpretacji i skutki jej niewydania w terminie

Właściwy organ zobowiązany jest do wydania interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wniosku. Do tego terminu nie wlicza się terminów i okresów określonych w Ordynacji podatkowej. 

 

W razie niewydania interpretacji indywidualnej w terminie uznaje się, że w dniu następującym po dniu, w którym upłynął termin wydania interpretacji, została wydana interpretacja stwierdzająca prawidłowość stanowiska wnioskodawcy w pełnym zakresie. 


Główne fazy postępowania

Wydanie interpretacji indywidualnej kończy zasadniczo postępowanie. Warunkiem zaskarżenia wydanej interpretacji do sądu administracyjnego jest wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Po tym wnioskodawca niezadowolony z wydanej interpretacji może wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Od orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego.


Skutki i znaczenie interpretacji indywidualnej (moc interpretacji)

Zastosowanie się przez wnioskodawcę do interpretacji indywidualnej wydanej w sprawie nie może szkodzić wnioskodawcy. Wnioskodawca uzyskuje zatem podstawę (interpretację) do właściwego zachowania (zastosowania przepisów prawa podatkowego w jego indywidualnej sytuacji) bez obaw o zakwestionowanie takiego zachowania przez organy skarbowe np. po zrealizowaniu planowanych zamierzeń.

W rezultacie, dzięki uzyskaniu interpretacji, uchylony zostaje stan niepewności w odniesieniu do zaistniałych lub planowanych przez wnioskodawcę zdarzeń/czynności.


III. POSTĘPOWANIA PODATKOWE I KONTROLI SKARBOWEJ

1. Kontrola podatkowa i postępowanie podatkowe

Postępowanie prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego (lub w określonych przypadkach Naczelnika Urzędu Celnego, Wójta/Burmistrza/Prezydenta miasta, Starostę albo Marszałka Województwa)  może składać się z jednego lub dwóch etapów:

- etap kontroli podatkowej, który służy sprawdzeniu prawidłowości rozliczeń,

- etap postępowania podatkowego, który kończy się wydaniem decyzji.


Postępowanie może być jednoetapowe gdy kontrola podatkowa nie wykaże nieprawidłowości - w takim przypadku nie rozpoczyna się postępowania podatkowego.


Postępowanie może być jednoetapowe gdy wszczynane jest tylko postępowanie podatkowe bez uprzedniego prowadzenia kontroli podatkowej.


Postępowanie może być dwuetapowe gdy kontrola podatkowa wykaże nieprawidłowości, a w konsekwekcji gdy następstwem tego jest wszczęcie postępowania podatkowego w celu wydania określonej decyzji.


W toku postępowania strona może wnosić środki zaskarżenia, w tym odwołania od decyzji do organu II instancji, którym w stosunku do naczelnika Urzędu Skarbowego jest Dyrektor Izby Skarbowej. Organem naczelnym jest Minister Finansów.


Kontrola podatkowa i postępowanie podatkowe dotyczyć mogą zwłaszcza podatników, płatników i inkasentów.


2. Kontrola skarbowa

Kontrolę skarbową sprawują dyrektorzy urzędów kontroli skarbowej, Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej oraz Minister Finansów jako organ naczelny.


Kontrola skarbowa może dotyczyć wykonywania zobowiązań podatkowych, ale także prawidłowości gospodarowania środkami unijnymi i mieniem Skarbu Państwa. Kontrola skarbowa może dotyczyć m.in. sprawdzania dochodów pochodzących z nie ujawnionych źródeł lub nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach.


Kontrola skarbowa może dotyczyć  podatników, płatników, inkasentów, osoby trzecie (np. członków rodziny podatnika), następców prawnych, ale również m.in. władających i zarządzających mieniem państwowym oraz sprywatyzowanym mieniem Skarbu Państwa.

© Kancelaria Prawa Gospodarczego Legit.pl  | ul. Chmielna 11/10, 00-021 Warszawa, tel. 22-22 66 200 |